كنكاش دانشگاهيان در شيوه پيامبر(ص) براي ايجاد فضاي گفتمان قرآني

به گزارش پايگاه اطلاع رساني حج،عبدالمجيد طالبتاش، معاون پژوهشكده قرآن و عترت دانشگاه آزاد در گفتوگو باايكنا،، با اشاره به نقش دانشگاهها در حاكميت فضاي گفتمان قرآني بر جامعه، گفت: به نظر ميرسد براي تحقق اين امر نخستين گام اين است كه به سراغ روش پيامبر اسلام(ص) برويم و ببينيم پيامبر(ص) در اين زمينه چه كرده است؟ و چگونه آموزههاي قرآني را در جامعه پياده كرده است؟ شايد بهترين الگوي رفتاري مبتني بر فضاسازي قرآني را بتوان در سيره عملي رسول الله(ص) جستجو كرد. اين مسألهاي است كه جامعه اسلامي ما به شدت به آن نيازمند است و اتفاقاً كمتر به آن توجه شده است.

وي افزود: پيامبر اسلام(ص) براي تحقق اين امر دو كار مهم انجام داده است. يكم: آموزش قرآن به روش تركيبي. دوم: عمل به قرآن با استفاده از روش الگويي.

روش تركيبي آموزش قرآن

طالبتاش در پاسخ به اين سؤال كه منظور از روش تركيبي آموزش قرآن چيست؟ بيان كرد: پيامبر(ص) پس از بعثت بهگونهاي رفتار كرد كه در فاصله زماني كوتاهي آيات قرآن بر زبانها جاري شد و يكي از برنامههاي زندگي افراد جامعه آن روز مسلمانان و ايمان آورندگان، قرآنخواني، قرآنباوري، قرآنداني و رفتار قرآني بود. بنابراين پيامبر(ص) براي اين كه مردم به خواندن قرآن مشغول شوند و به آن عمل كنند هم زمان چند كار حائز اهميت انجام ميداد. شايد يكي از نيازهاي فعلي جامعه ما همين باشد و نقشي كه دانشگاهيان ميتوانند در اين زمينه داشته باشند نيز همين است كه تحقيق كنند و ببينند پيامبر(ص) چگونه عمل ميكرد؟ من خيلي بر اين مسأله تسلط ندارم و در اين زمينه تحقيق دقيقي نكردهام كه ببينم پيامبر چه ميكرد؟ در محدوده مطالعاتي رشته خودم تا حدودي اطلاعاتي را به دست آوردهام كه عرض خواهم كرد، امّا براي اين كه نظر دقيق علمي بدهم آن گونه كه بايد آگاهي ندارم.

وي ادامه داد: يكي از كساني كه در اين زمينه خوب تحقيق كرده است و حتّي شيوه آموزش قرآن بر پايه روش آموزش پيامبر اسلام(ص) ارائه كرده است جناب آقاي دكتر محمدعلي لساني فشاركي است. ايشان كتابهايي هم در اين زمينه تأليف كرده و در مجامع مختلف طرحشان را ارائه كردهاند امّا كساني كه قدرت اجرايي در اختيار دارند و امكان برنامهريزي برايشان وجود دارد صداي ايشان را نشنيدهاند و تاكنون براي يك بار هم كه شده متصديان امر تعليم و تربيت به نداي ايشان پاسخ عملي ندادهاند. البته گاهي از طرح ايشان استقبال كردهاند و تكريم و تمجيد زباني زيادي هم كردهاند اما تاكنون هيچ گام عملي در اين زمينه برنداشتهاند. چند روز پيش از اين، درباره اين طرحشان از ايشان سؤال كردم؛ ايشان همين پاسخ را دادند كه خيليها در زبان تمجيد كردهاند امّا تاكنون هيچ گام عملي برنداشتهاند. دليل اين كه من بر طرح آقاي دكتر لساني فشاركي تأكيد دارم اين است كه از يك سو ايشان تحقيق علمي كردهاند و طرحشان پشتوانه علمي و دانشگاهي دارد و از سوي ديگر جامعه ما به شدت نياز به اين دارد كه با روش آموزش اثر بخش قرآن، فضاي حاكم بر جامعه را فضاي گفتمان قرآني كند؛ زيرا يكي از كارهاي مهم و اثرگذاري كه پيامبر اسلام(ص) ميكرد همين بود كه فضاي حاكم بر جامعه را بر اساس گفتمان قرآني تعريف كرده بود؛ يعني وقتي مسلمانان با يكديگر گفتگو ميكردند محور گفتوگوهايشان قرائت قرآن بود. اين مسأله سبب شده بود خود به خود آيات قرآن، فضاي ذهني مسلمانان را پر كند.

طالبتاش اظهار كرد: براي اين كه بتوانيم فضاي جامعه را قرآني كنيم ميبايست كاري كنيم كه مردم جامعه با خواندن قرآن آشنا و مأنوس شوند و از خواندن قرآن لذّت ببرند. شما اگر نتوانيد به گونهاي عمل كنيد كه مردم راحت قرآن بخوانند و در خواندن متن قرآن مشكل داشته باشند چگونه ميخواهيد فضاي جامعه را قرآني كنيد؟ بنابراين بايد كاري كنيد كه فرد فرد جامعه اسلامي قرآن را راحت بخوانند و در اين زمينه مشكلي نداشته باشند. خوب! پيامبر(ص) اين فضا را به روش تركيبي ايجاد كرده بود. منظورم از روش تركيبي اين بود كه اولاً پيامبر(ص) خود محور برنامههاي تبليغياش را قرآن قرار داده بود. به مناسبتهاي مختلف خود اقدام به قرائت قرآن مينمود و مردم از ايشان استماع ميكردند. ايشان قرآن را درست، زيبا، با طمأنينه و بهدور از هرگونه تكلّف ميخواند. وقتي پيامبر(ص) قرآن را ميخواند مردم احساس ميكردند آنها هم ميتوانند به ايشان تأسّي كنند و قرآن بخوانند. وقتي هم قرآن ميخواندند پيامبر(ص) آنها را تشويق ميكرد و كمتر در خواندن قرآن به آنها ايراد ميگرفت. خود قرآن هم به اين كار پيامبر اسلام(ص) كمك كرد. سورهها و آياتي كه در ابتداي نزول بر ايشان فرود آمد و در زبان مردم رواج پيدا كرد آيات مكّي بود كه از ويژگيهاي كوتاهي، آهنگين بودن، خطاب كردن مردم به ناس و مبتني بر حوادث و رويدادهاي عصري بود كه حفظ كردن و تكرار كردن آن، هم براي مردم آسان بود و هم جذّاب.

آسان كردن متن قرآن براي آموزش آن به مردم

وي با بيان اينكه آسان كردن متن قرآن براي آموزش آن به مردم، كار مهمي است، گفت: اين كار را پيامبر اسلام(ص) انجام ميداد و جامعه ما تاكنون نتوانسته آن گونه كه بايد در اين زمينه به ايشان تأسّي كند. مسأله ديگر در اين زمينه تأكيد بر روش شفاهي است؛ هر چند در روش پيامبر اسلام(ص) از شيوه آموزش كتبي در كنار روش شفاهي غفلت نشده است. ايشان مردم را وادار ميكرد تا آيات قرآن را به شيوه شفاهي تكرار كنند. البته روشن است كه در آن زمان بيشتر مردم بيسواد بودند و ميتواند يكي از دلايل پيامبر(ص) براي تأكيد بر روش شفاهي اين مسأله باشد لكن به دليل اين كه من معتقدم آموزش قرآن بايد از خانوادهها شروع شود و در مقطع ابتدايي مسألهاي به نام آموزش قرآن تمام شود ميبايست در همين عصري كه اكثريت مردم هم باسواد هستند به روش پيامبر(ص) عمل شود؛ يعني پايه آموزش قرآن را آموزش به روش شفاهي قرار دهيم تا بتوانيم مسأله قرائت را تا كلاس دوم ابتدايي به انجام برسانيم و كلاسهاي سوم تا ششم هم به روخواني و روانخواني اختصاص دهيم. به اين وسيله ميتوانيم مسأله قرائت قرآن را در مقطع ابتدايي تمام كنيم و در مقاطع بعدي به مسألههاي ديگر امور قرآني بپردازيم.

طالبتاش عنوان كرد: بنابراين ملاحظه ميكنيد كه منظور من از روش آموزش تركيبي، تلفيق كردن فضاسازي اجتماعي به كمك رسانههاي همگاني و فراگيرسازي قرائت قرآن و آموزش قرآن از سنين كودكي به روش شفاهي و كتبي است كه در خانواده تا كلاس دوم دبستان، آموزش بهصورت شفاهي انجام ميگيرد و از سوم ابتدايي تا ششم به صورت شفاهي و كتبي آموزش داده ميشود كه به كمك متن مكتوب، انجام ميپذيرد.

وي در پايان گفت: البته چنان كه گفتم اين طرح خام و ناپختهاي است كه ابتدا بايد دغدغه جدّي متوليان امر آموزش بهطور عام و آموزش قرآن بهطور خاصّ قرار بگيرد؛ سپس با تشكيل كارگروههاي علمي شيوههاي درستي انتخاب و بهدنبال آن اجرايي كرد.

برچسب ها:قرآن